Benauwde minuten voor kerstkalkoen

Wilde kalkoenen zijn oorspronkelijk afkomstig uit Zuid- en Midden-Amerika waar ze in dennen- en eikenbossen leven. Hun leefgebied is 160 tot meer dan 800 hectare groot.^[1] Het grootste deel van de dag zijn ze bezig met voedsel zoeken, zoals bessen, bladeren, gras, noten, zaden, insecten en wormen. Ook wordt veel tijd besteed aan stof- en zonnebaden en de verzorging van hun veren. Wilde kalkoenen kunnen vliegen. Ze slapen in bomen waar ze veilig zijn voor roofdieren.^[2]

Kalkoenen zijn sociale dieren die in groepen leven. Buiten het broedseizoen zijn er aparte mannen- en vrouwengroepen. Een vrouwengroep bestaat uit meerdere hennen met hun kinderen, waardoor een groep tot 200 leden kan tellen. Toch zijn kalkoenen perfect in staat om elkaar te herkennen.^[3]

Het broedseizoen ligt zoals bij de meeste vogels in het voorjaar. Mannelijke kalkoenen sluiten zich dan aan bij vrouwengroepen, om zich na de paartijd weer af te scheiden. Een bevruchte hen legt een tiental eieren, gespreid over een periode van 2 weken. Eind mei, begin juni, komen de kuikens uit. Ze lopen meteen achter hun moeder aan. De hen leert haar kinderen naar eten scharrelen. De eerste 3 tot 4 weken slapen de kuikens op de grond, onder de vleugels van hun moeder. Eens ze kunnen vliegen, slapen ze net als hun oudere soortgenoten in bomen.

Omdat kalkoenen prooidieren zijn, hebben ze een sterk vluchtinstinct. Als vluchtdieren zijn ze erg gevoelig voor stress, harde geluiden en andere zaken die hen doen opschrikken.^[4] Wilde kalkoenen worden ongeveer 3 tot 5 jaar oud.^[5]

In het Limburgse Helden fokken Ruud en Sabrina Bos vleeskalkoenen voor de productie van “bourgondisch weidekalkoenvlees”. Naar de consument toe profileren de fokkers zich als ambachtelijke boeren met een ‘onuitputtelijke liefde’ voor hun dieren. Op hun website en via social media wordt een diervriendelijk beeld geschetst van hun ‘Sjroete Farm’.^[6] Ruud en Sabrina hebben omwille van dierenwelzijn bewust gekozen voor ‘Caringa Cartier’ kalkoenen, een ‘langzaam groeiend’ ras met ‘chique zwarte veren’. De dieren mogen heerlijk rondscharrelen in een ‘kruidenwei’ die hun natuurlijke omgeving ‘perfect nabootst’. Het slachten van de dieren gebeurt op de boerderij en verloopt ‘diervriendelijk’ en ‘met respect voor het dier’.

Vergunningsdocumenten van het bedrijf geven een meer realistische kijk op het fokken en slachten van kalkoenen bij de Sjroete Farm.^[7] Het bedrijf beschikt over 3 naast elkaar gelegen stallen voor in totaal ruim 9000 kalkoenen. Slechts 1 stal heeft een uitloop. De uitloop is kaal grasland, wat niet afgestemd is op de natuurlijke noden van de dieren. Kalkoenen zijn net als kippen bosdieren en prooidieren, die zich pas veilig voelen als er voldoende bomen en struiken in de uitloop staan.^[8]

Om de 4 weken koopt de Sjroete Farm nieuwe eendagskuikens aan bij een broederij. De kuikens groeien moederloos op. Na 4 tot 6 weken in de gesloten kuikenstal worden ze verplaatst naar de middelste stal. Ook deze stal heeft geen uitloop. Jonge kalkoenen groeien er op tot de leeftijd van 10-11 weken. Pas dan worden ze verplaatst naar een derde stal met een uitloop. In deze stal verblijven de dieren tot ze geslacht worden.^[9]

Hoewel de term ‘langzaam groeiend ras’ bij consumenten de verwachting wekt dat de kalkoenen een lang leven krijgen, is er weinig verschil in slachtleeftijd met snelgroeiende dieren. De bekende witte ‘plofkalkoenen’ worden geslacht op de leeftijd van 16 tot 20 weken.^[10] De Caringa Cartier kalkoenen bij de Sjroete Farm worden geslacht op de leeftijd van 18 tot 24 weken.^[11] Overigens komen bij alle vleeskalkoenrassen welzijnsproblemen voor. De dieren zijn door selectief fokken veel zwaarder gebouwd dan hun natuurlijke soortgenoten, wat hun welzijn en gezondheid niet ten goede komt. Van het Caringa Cartier-ras is bekend dat ze snel pootproblemen en kreupelheid ontwikkelen, zo blijkt uit een recente studie van landbouwuniversiteit Wageningen.^[12]

In december 2024 heeft Ongehoord met verborgen camera het levenseinde van kalkoenen bij de Sjroete Farm gefilmd. Op het bedrijfsterrein hebben Ruud en Sabrina een eigen slachterij waar ze wekelijks 400 dieren slachten. Ruud en Sabrina vangen de kalkoenen daartoe uit de stal en doen ze in stalen containers. Dit is voor prooi- en vluchtdieren zoals kalkoenen erg stressvol. Ook uit wetenschappelijk onderzoek is bekend dat het vangen en in containers stoppen van pluimvee een uiterst stressvolle ervaring is, waarbij de vogels veel risico lopen op letsels en vleugelbreuken.^[13]

Om stress en vangletsels enigszins te beperken binnen het kader van de dierindustrie, bevelen dierenwelzijnsdeskundigen de volgende methode aan: de vanger neemt een kalkoen met één hand vast bij de schouder van een vleugel. Met de andere hand worden beide poten vastgenomen. Bij het optillen moet de vanger de kalkoen dicht tegen zijn lichaam houden. Er wordt maar één vogel tegelijk gedragen.^[14] De beste manier om kalkoenen en andere vogels stress te besparen, is uiteraard om hen niet vast te nemen en op te tillen.

Vangen van kalkoenen bij de Sjroete Farm

Bij de Sjroete Farm worden kalkoenen aan de vleugels opgepakt, vaak met 2 dieren tegelijk. De kalkoenen worden in stalen containers gestopt. Volle containers worden met een verreiker naar de slachterij gereden. Het verplaatsen van de containers gaat gepaard met veel schuddende en schokkende bewegingen. In de slachterij worden de containers opgestapeld. Het slachten van de dieren begint pas de volgende dag. De kratten met kalkoenen worden dan eerst weer verplaatst naar buiten, om vervolgens één voor één naar de slachtlijn gereden te worden.

De kalkoenen zitten op dat moment al meer dan 12 uur zonder eten en drinken. Dat is langer dan kalkoenen die vanuit Nederland per vrachtwagen getransporteerd worden naar Duitse slachterijen (wat voor het merendeel van de Nederlandse kalkoenen het geval is). Bovendien is er een wettelijke verplichting om dieren die langer dan 12 uur moeten reizen, ten minste om de 12 uur te laten drinken.^[15]

Kerstkalkoenen krijgen geen uitloop

Op de beelden van Ongehoord is te zien dat niet alle slachtkalkoenen uit de uitloopstal voor slachtrijpe dieren afkomstig zijn. Ruud en Sabrina halen ook dieren uit de middelste stal zonder uitloop, waar de jonge kalkoenen tot 11 weken oud verblijven. De vogels worden in containers gestopt voor de slacht zonder dat ze ooit buiten zijn geweest.

Hoewel op de website van de Sjroete Farm vermeld wordt dat omwille van dierenwelzijnsredenen bewust gekozen wordt voor het langzaam groeiende zwarte ras ‘Caringa Cartier’, blijken Ruud en Sabrina in een aparte afdeling van de middelste stal ook gewone witte kalkoenen af te mesten. We zien hen de witte vogels vangen en in containers naar de slachterij brengen.

De slacht

Nadat de kalkoenen een hele nacht zonder eten en drinken in de containers hebben gezeten, begint de slacht. Ruud Bos trekt de dieren aan hun poten uit de containers en hangt ze ondersteboven aan de slachtlijn. Volgens onderzoek van EFSA is het levend ophangen van slachtvogels zoals kippen en kalkoenen stressvol en pijnlijk. Bij de ophanging aan de haken wordt druk uitgeoefend op de poten, wat pijn veroorzaakt. Vooral kalkoenen kunnen hier, door hun zware gewicht, ernstig onder lijden. Bovendien hebben vogels geen middenrif, waardoor hun organen op hun longen drukken wanneer ze in omgekeerde positie hangen. Dit is pijnlijk en bemoeilijkt het ademhalen.^[16]

Bos bindt een elastiek om de vleugels van de dieren, omdat ze anders uit stress met hun vleugels klapperen. Dan worden de dieren ondersteboven met hun hoofd door een waterbad gehaald dat onder stroom staat. De dieren worden geëlektrocuteerd om hen buiten bewustzijn te brengen. Vervolgens wordt hun keel opengesneden om hen te laten doodbloeden. De nog levende kalkoenen in de containers bij de slachtlijn zien van dichtbij hoe hun metgezellen het slachtproces ondergaan.

Al sinds 2011 voert Ongehoord onderzoek uit naar dieren in de veehouderij. Regulier, biologisch, Beter Leven of andere dierenwelzijnsconcepten: in elk bedrijf stuitte de onderzoeksgroep op dierenleed. De Sjroete Farm vormt hierop geen uitzondering. Het is een zoveelste typisch voorbeeld van hoe dierenwelzijn in de veehouderij een marketingtool is om het imago en de verkoopprijs van vlees te verbeteren.

In tegenstelling tot wat consumenten voorgehouden worden op de website van de Sjroete Farm, brengen de ‘bourgondische weidekalkoenen’ ruim de helft van hun leven door in gesloten stallen. De fokkers slagen er niet in om de dieren te houden onder omstandigheden die echt passen bij hun natuurlijke behoeften. De beelden die Ongehoord gemaakt heeft in de slachterij tonen dat het leven van kalkoenen bij de Sjroete Farm, net als voor alle andere dieren in de vleesindustrie, eindigt in stress, angst en pijn.