De kogel voor Kerst

Herten zijn van nature vluchtdieren, wegvluchten bij dreigend gevaar is hun primaire overlevingsstrategie.^[2] In het wild leven ze in uitgestrekte bossen waar ze dekking vinden tussen struiken of dicht op elkaar staande dennen. Ook hoogland, berggebieden of heuvelachtig terrein zijn geschikte leefgebieden. Ze liggen graag op open plekjes waar ze naderend gevaar van op grote afstand kunnen zien om tijdig te kunnen wegvluchten. In bossen strekt het leefgebied van edelherten zich uit tot 200-400 hectare, in berggebieden kan hun leefgebied tot 2400 hectare groot zijn. Ze brengen 7 tot 12 uur per dag door met voedsel zoeken. Ze eten grassen, kruiden, bladeren van loofbomen, struiken en jonge boompjes. Ze snoepen graag eikels en beukennootjes en knabbelen aan boomschors voor een goede spijsvertering.

Vrouwelijke edelherten leven in roedels (groepen) van 5 tot 15 verwante dieren onder leiding van een stammoeder. Daarnaast zijn er roedels met mannelijke herten. Rond de bronsttijd (september-oktober) vallen de mannelijke roedels uiteen omdat mannelijke herten zich dan aansluiten bij hindenroedels. Na de bronst verlaten de mannen de hinden. In mei-juni bevallen hinden van een kalfje. Kalveren blijven tot de leeftijd van twee jaar bij hun moeders. Edelherten zijn pas volgroeid na 7 jaar. Ze worden gemiddeld 15 jaar oud, sommige dieren kunnen wel 25 jaar oud worden.^[3][4][5]

Dit blijkt ook uit de praktijk. Hertenboer De Weerd zegt in het Nederlands Dagblad: “Een hert wordt nooit tam. Hinden die buiten lopen, lijken rustig, maar ze raken al in paniek als ik een onverwachte beweging maak. Vangen lukt eigenlijk het beste met een verdovingsgeweer.”^[7]

De leefomstandigheden in een hertenboerderij verschillen sterk van een natuurlijk hertenleven. De infrastructuur van een boerderij bestaat uit een aantal omheinde weiden en stallen voor de winter. In de weiden worden 20 tot 25 herten gehouden op 1 hectare, meer dan 200 keer kleiner dan hun natuurlijke leefgebieden.^[8]

Bij de stallen is ook een behandelingsruimte die uitgerust is met een ‘hertendwang’ of ‘hertencrush’. Dit is een installatie waarin de dieren vastgeklemd worden tussen 2 wanden. Omdat herten wilde dieren zijn, is het niet mogelijk om zonder fixatie veterinaire handelingen op hen uit te voeren, zoals bijvoorbeeld bloedafnames of ontworming. De crush wordt ook gebruikt om onder andere dekbokken te fixeren voor het afzagen van hun gewei.^[9][10]

Vrouwelijke fokherten bevallen in mei-juni van een kalf. Moeders en kalfjes brengen de zomerperiode samen door in een weide. In het najaar, wanneer de kalfjes 4-5 maanden oud zijn, worden ze van de moeders gescheiden, hoewel ze van nature twee jaar bij hun moeder zouden blijven. De kalveren worden samen in een nieuwe groep geplaatst om op te groeien tot de leeftijd van anderhalf jaar. Dan wordt een deel van de vrouwelijke kalveren geselecteerd als nieuwe fokmoeder, het merendeel van de kalvergroep wordt gedood voor hun vlees. Moederdieren worden ongeveer 7 jaar gebruikt voor de fok.^[11][12]

Omdat het transport van herten naar een slachthuis zeer moeilijk is omwille van hun wilde aard, mogen herten voor vleesproductie gedood worden op de boerderijen. De wet laat toe om de dieren door de kop te schieten met een vuurwapen. In theorie moet het hert op slag dood zijn met een goed geplaatst kopschot. Wanneer herten de slachtleeftijd bereiken, komt de NVWA langs om de nog levende dieren goed te keuren voor slacht en consumptie. Op het doodschieten van de dieren wordt geen toezicht gehouden.^[13]

In 2023 en 2024 heeft Ongehoord met verborgen camera’s het doodschieten van edelherten gefilmd bij boerderij De Weerd aan de Middendijk in Nijbroek.^[14] Hoewel hertenhouders beweren dat hertenslacht diervriendelijk is omdat de dieren geen transportstress hebben, tonen de beelden van Ongehoord een andere werkelijkheid. Hertenhouder Voortman jaagt zijn herten de stal in en sluit vervolgens de deur. Edwin van der Cruijsen, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Hertenhouders en eigenaar van een grote wildhandel in Mill, begint dan te schieten.

Herten zijn vluchtdieren, een schietpartij in de stal veroorzaakt onvermijdelijk ernstige stress en angst. De dieren vertonen heftige schrikreacties op het lawaai van de schoten. Ze zien hoe soortgenoten rondom hen dood of gewond neervallen. De herten rennen in paniek door de stal maar hebben geen vluchtmogelijkheden. Uit studies blijkt dat de jacht op herten in het wild al stressverhogend is, de beelden suggereren dat de “jacht” in de stal nog veel meer stress veroorzaakt.^[15]

Niet alle herten zijn meteen dood na een schot. We zien een hert op de grond liggen dat minuten na een schot de kop opheft. Herten die een schot overleven, worden gedood door hen zonder verdoving de keel open te snijden.

De dode herten worden meegenomen naar de wildhandel in Mill voor verdere uitslachting en verwerking van het vlees.

De Nederlandse hertenhouderij is niet transparant. In tegenstelling tot andere diersoorten in de veehouderij, zijn herten niet opgenomen in de overheidsstatistieken over diergebruik en slacht. In een recent rapport van BuRO (Bureau Risicobeoordeling en Onderzoek) is wat summiere informatie opgenomen. Nederland zou 21 hertenhouderijen tellen met edelherten, maar BuRO heeft geen idee hoeveel van deze bedrijven herten fokken voor recreatie of voor vleesproductie. Volgens interne cijfers van NVWA zijn er 586 gekweekte edelherten geslacht in het jaar 2019.^[16] Bij de ‘Nederlandse vereniging van Hertenhouders’, de belangengroep van boeren die herten houden voor vleesproductie, zijn 7 fokkerijen aangesloten, waaronder boerderij de Weerd.^[17]

Overheid laat dieren in de steek

Sinds 1 juli 2024 is de nieuwe huis- en hobbydierenlijst van kracht, een lijst met zoogdiersoorten die door mensen mogen worden gehouden.

De lijst werd samengesteld door een comité van wetenschappers. Ze onderzochten de risico’s die verbonden zijn aan het houden van ruim 300 diersoorten, waaronder het hert. Er werd gekeken naar de welzijnsrisico’s voor de dieren zelf, maar ook naar de veiligheid van mensen en het gevaar voor zoönose.^[18]

Herten worden niet opgenomen in de nieuwe lijst omdat de wetenschappers hen beoordeelden als uitermate ongeschikt voor dierhouderij. Herten zitten in de hoogste risicocategorie omwille van hun sterke vluchtreacties bij verstoring, het gebrek aan mogelijkheden voor voedselzoekgedrag, het ruimtegebrek in houderijen en de stress- en agressieproblemen die voortvloeien uit de onnatuurlijke leefomstandigheden. Daarnaast is er gevaar voor zoönosen en kunnen mensen zeer ernstig verwond raken in de omgang met edelherten.^[19]

Toen de nieuwe lijst in januari 2023 bekend raakte, liet toenmalig landbouwminister Adema uitschijnen dat hij vastbesloten was om de wetenschappelijke adviezen te volgen. Herten zouden na juli 24 niet meer gehouden mogen worden in hertenkampen omdat, volgens Adema, “het dierenwelzijn voorop moet staan.”^[20] Niettemin werden boerderijen die herten fokken voor vleesproductie meteen al vrijgesteld van het houdverbod, omwille van economische belangen.^[21]

Omdat de hertenlobby stampij bleef maken, gaf Adema in december 2023 ook de hertenkampen een “permanente vrijstelling”. Hoewel herten dus niet op de huis- en hobbydierenlijst staan en de wet daarmee aangeeft dat ze niet gehouden mogen worden, gebeurt dat wel.^[22]

Wetgeving die ten goede komt aan dieren, wordt regelmatig teruggedraaid door de lobby van veehouders. Hetzelfde zagen we gebeuren met het ‘Amendement Vestering’ dat een einde zou maken aan de bio-industrie. Adema weigerde de door de Tweede Kamer aangenomen wetswijziging uit te voeren en verving deze door een ‘convenant’ waarbij de dierindustrie zelf regels mag opstellen.

Voor zover de wetgeving er wel is, besluit de NVWA die regels vaak niet te handhaven. Dit zagen we bijvoorbeeld rond de wetgeving over veetransporten.^[24] Dat zelfs de hertenhouderij erin slaagt om wetgeving te blokkeren, laat zien hoe gewillig het ministerie van LNV danst naar de pijpen van de dierindustrie.