Uitgemolken

In de loop van 2025 filmde Onderzoeksgroep Ongehoord hoe koeien en kalfjes behandeld worden in veeverzamelplaatsen. In deze stallen brengt de veetransporteur dieren van verschillende veehouderijen samen. Vervolgens transporteert hij hen naar fokkerijen, mesterijen of slachterijen. Ongehoord filmde 4 tot 18 dagen bij de bedrijven Veveha (Sint-Oedenrode), De Keizer Vee (Oud-Alblas), VVC Noord-Holland (Noordbeemster), De Bruijn Impex (Steenbergen) en Stens Transport (Staphorst).

Onze nieuwe beelden kaderen in een grootschalig onderzoeksproject naar diertransport. In 2020 filmden we varkens die bij slachterij Westfort vrachtwagens uitgeslagen werden.^[1] In 2022 filmden we hoe varkens met stroomschokken, klappers en opdrijfborden vrachtwagens ingejaagd werden.^[2] In 2023 zorgden onze beelden van mishandelde kalfjes en koeien voor ophef in de media, wat leidde tot schorsing van een verzamelplaats.^[3] De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit beloofde keer op keer verbetering, maar anno 2025 is er niets veranderd. Ongehoord concludeert dat dierenleed bij transport structureel en onoverkomelijk is.

Structurele misstanden

Uitglijden en vallen

Ondergronden in vrachtwagens en verzamelplaatsen liggen er vaak glad bij. De vloer is bevuild met uitwerpselen en urine, waarin dieren uitglijden. We zien in verzamelplaatsen vaak geen roosters, waardoor urine en mest zich nog meer opstapelen. Ook op laadkleppen lopen de dieren een grote kans om te vallen, omdat ze door hun slechte dieptezicht de helling van de klep niet goed kunnen inschatten.

Vallen en uitglijden wordt ook in andere onderzoeken genoemd als een belangrijk risico, waarbij dieren verwondingen en huidletsels kunnen oplopen.^[4] Op de nieuwste beelden van Ongehoord zien we kalfjes vallen bij het uitladen in Sint-Oedenrode. Bij VVC Noord-Holland en Stens Transport zien we meermaals dieren uitglijden. Ook in 2023 filmde Ongehoord een vallend kalfje in de verzamelplaats van veehandel Van der Walle, en meerdere koeien die uitgleden in de verzamelplaats van T. Kuiper Transport.

Kreupele dieren

Hoewel transport van kreupele dieren verboden is door de Europese transportverordening, zijn in de verzamelplaatsen van De Keizer Vee, VVC Noord-Holland, Stens Transport en De Bruijn Impex koeien aanwezig die kreupel lopen. De koeien steunen niet op vier voeten, omdat dat pijnlijk is. We zien dieren met opgezwollen gewrichten en gekromde rug. Koeien krommen hun rug om pijnlijke poten te ontlasten.^[5]

Hetzelfde zagen we in 2023 bij de verzamelplaatsen van Dane (Oudemolen) en Kuiper (Hoogblokland). Omdat ze pijn hebben, stappen kreupele koeien moeizaam en traag vooruit, waardoor ze nog meer risico lopen om met geweld opgedreven te worden.

Gebrek aan rust

Onder normale omstandigheden hebben koeien de behoefte om minimaal 12 uur per dag te liggen. Neerliggen is belangrijk om de klauwen te ontlasten en om te kunnen herkauwen en rusten. Voor zwakke en kreupele koeien is de behoefte om te liggen nog groter. Wanneer koeien te lang moeten rechtstaan ervaren ze stress.^[6][7] Onvoldoende kunnen rusten of liggen behoort volgens wetenschappelijk onderzoek tot de belangrijkste risico’s voor melkkoeien op transport of tijdens verblijf op verzamelplaatsen.^[8]

In de verzamelplaats van Stens Transport zien we koeien (waarvan sommigen duidelijk kreupel) meer dan 17 uur rechtop. Door het ruimtegebrek in de propvolle hokken of omdat de vloer bedekt is met een dikke laag urine en mest, willen de meesten niet gaan rusten. Een koe die het niet meer volhoudt, gaat noodgedwongen in de brei van urine en poep liggen.

Gebruik van stroomstootwapens

Hoewel het gebruik van stroomstootwapens al jaren omstreden is, behoren ze nog steeds tot de standaarduitrusting van veehandelaars en transporteurs. Bij Veveha, De Keizer Vee en De Bruijn worden stroomstootwapens gebruikt om runderen op te drijven. Vaak zijn kreupele dieren die traag bewegen het mikpunt. Dat zagen we ook in 2023 bij Dane en Kuiper. Bij Veveha en VVC Noord-Holland worden stroomschokken gegeven aan jonge kalfjes, wat verboden is volgens de EU-transportverordening. In 2023 filmden we het gebruik van stroomstootwapens op kalfjes in de verzamelplaats van Vanlommel, België’s grootste kalfsvleesproducent.

Slaan met stokken of andere werktuigen

In alle onderzochte locaties worden stokken routinematig gebruikt om dieren op te drijven, zowel bij koeien als jonge kalfjes. Wanneer dieren niet snel genoeg voortbewegen, wordt hard geslagen met de stokken, waarbij gevoelige lichaamsdelen zoals het hoofd geraakt worden. Stokken worden ook gebruikt om tegen de billen of in de flank van dieren te porren, wat erg pijnlijk is. In verzamelplaatsen waar geen stroomstootwapens gebruikt worden, wordt nog harder en meer met stokken geslagen. Dat zien we in VVC Noord-Holland, waar koeien op alle delen van hun lichaam worden geslagen met stokken en knuppels.

Bij Veveha zien we hoe een veehandelaar naar een kalf slaat met een spade. Bij De Keizer Vee wordt een zieke koe op het hoofd geslagen met een bezem. Op de andere locaties zagen we transporteurs slaan met de opdrijframmelaar, een stalen pin, een vloertrekker en een multomap. In 2023 filmden we hoe dieren bij Dane geslagen en geprikt werden met een hooivork.

Schoppen, slaan met de handen, aan staarten en oren trekken

Wanneer transporteurs geen stokken of stroomstootwapens bij de hand hebben, gebruiken ze hun handen en voeten om dieren op te drijven. Ze slaan, trappen of trekken aan oren en staarten om dieren in beweging te krijgen. Vooral kalfjes, nog te klein en te zwak om zich te verzetten, worden regelmatig voortgetrokken aan hun staart of oren. We zien het gebeuren bij Veveha en VVC Noord-Holland, waar kalfjes geduwd en geslagen worden met de hand en aan hun staart worden voortgetrokken. We zagen dit in 2023 ook bij kalverhandelaars Vanlommel en Van der Walle.

Excessief geweld tegen zieke dieren

In de verzamelplaats van De Keizer Vee werd een koe aangevoerd die niet meer overeind raakt. De koe wordt door directeur Niek de Keizer en een medewerker geschopt, aan de staart getrokken, aan de poten getrokken, in het gezicht geslagen met een bezem en langdurig gepijnigd met een stroomstootwapen. Directeur Niek dient de koe meer dan 40 stroomschokken toe. Als dat niets uithaalt, wordt het dier een nacht aan haar lot overgelaten. De volgende dag wordt ze bij vol bewustzijn met de achterpoten vastgebonden aan een shovel en weggetakeld.

Dezelfde taferelen zagen we in 2023 in de verzamelplaats van veehandel Dane in Oudemolen. Daar werd een doodzieke koe, na langdurige mishandeling, opgetakeld met een heupklem om haar daarna weg te slepen met een shovel.

Overzicht van de bedrijven

De Keizer Vee, Heiweg 4, Oud-alblas (Zuid-Holland)

De Keizer Vee vermeldt op haar website^[9] inkoop en verkoop van kalveren en koeien, voor melk- of vleesproductie, zowel fokdieren als slachtdieren. Het bedrijf is door Skal gecertificeerd en telt onder haar klanten veel biologische veehouderijbedrijven. Naast transport binnen Nederland, exporteert De Keizer Vee ook koeien naar Koeweit, Rusland en Ethiopië.^[10] Tijdens de 4 dagen die Ongehoord gefilmd heeft, waren voornamelijk uitgemolken koeien aanwezig. Aangezien er geen NVWA-keuringen werden uitgevoerd, weten we dat de dieren bestemd waren voor Nederlandse slachterijen (NVWA-toezicht in verzamelplaatsen gebeurt alleen bij vertrek van exportdieren).

De Keizer Vee presenteert zich op de bedrijfswebsite als een betrouwbaar familiebedrijf met jarenlange ervaring en vakkennis. Directeur Niek de Keizer kreeg, volgens de website, “de liefde voor dieren met de paplepel ingegoten.” Op de beelden van Ongehoord mishandelt Niek een ernstig zieke koe langdurig met een stroomstootwapen.

Uit de website en de bedrijfsfilm blijkt dat De Keizer Vee nauw samenwerkt met veetransporteur Vandommelen uit Woerden.^[11][12] Uit een rapportage (2023) die Ongehoord vorig jaar opvroeg, bleek dat de NVWA tijdens exportkeuringen bij Vandommelen haast wekelijks runderen opmerkte die kreupel liepen of andere ernstige gezondheidsproblemen vertoonden. Ongehoord vroeg indertijd ook informatie op over De Keizer Vee, maar de NVWA kon voor heel het jaar 2023 geen enkel inspectieverslag voorleggen.^[13] Ook op de recente beelden van Ongehoord schittert de NVWA in afwezigheid.

Volgens Niek de Keizer worden niet de koeien, maar de boeren in Nederland hard aangepakt. Daarom nam hij deel aan de beruchte trekkerdemonstraties in den Haag , waar Geert Wilders de boeren prees om hun enorme export en hen opjutte om zich te blijven verzetten tegen stikstofmaatregelen.^[14][15]

De Keizer Vee noemt “transparantie in hun doen en laten” een belangrijke kernwaarde van het bedrijf. Ongehoord levert hier graag een bijdrage aan met de publicatie van de beelden.

Veeverzamelcentrum Noord-Holland, Middenweg 5, Noordbeemster (Noord-Holland)

VVC Noord-Holland is het verzamelcentrum van veehandelaar Richard Nelis. Het bedrijf heeft een vergunning om runderen (kalfjes en volwassen dieren), schapen en geiten te verzamelen.^[16] Tijdens de 4 dagen die Ongehoord er gefilmd heeft, waren er volwassen runderen aanwezig, bestemd voor Nederlandse klanten (aangezien er geen NVWA-keuringen uitgevoerd werden). We filmden ook jonge kalfjes, bestemd voor kalvermesterijen.

VVC Noord-Holland is door belangenorganisatie Vee & Logistiek erkend als ‘Verzamelcentrum Kalveren’. De erkenningsregelingen van Vee&Logistiek hebben niets te maken met officiële overheidserkenningen of -vergunningen, ze hebben louter als doel vertrouwen op te wekken bij klanten en het imago van bedrijven en van de sector te bevorderen.^[17]

Er is weinig openbare informatie beschikbaar over het bedrijf. VVC Noord-Holland/Veehandel Nelis heeft geen bedrijfswebsite, maar biedt regelmatig dieren te koop aan via hun facebookpagina.^[18]

Veveha, Zwijnsbergen 3, Sint-Oedenrode (Noord-Brabant)

Veveha is een verzamelplaats voor kalfjes en volwassen runderen, zowel binnen Nederland als voor export. Tijdens de 4 dagen die Ongehoord er gefilmd heeft, waren zowel kalfjes als koeien aanwezig. Veveha heeft geen openbare website, is niet actief op social media en werkt nooit mee aan artikelen of reportages in de pers.

Eigenaar van het bedrijf is Martien Verhagen, een lobbyist van de dierindustrie en te zien op de beelden van Ongehoord. Verhagen zetelt in het bestuur van Veepro, een onderdeel van Vee&Logistiek (de belangenorganisatie voor Nederlandse veehandelaars, verzamelaars en diertransporteurs).^[19] Binnen Vee&Logistiek richt Veepro zich specifiek op de export. Veepro stelt zich als hoofddoel om fokrunderen vanuit Nederland te verhandelen en transporteren over heel de wereld. Om nog meer exportmarkten te openen, organiseert Veepro beurzen, conferenties en handelsmissies. Veepro werkt nauw samen met het ministerie van Economische zaken en met de NVWA, die instaat voor de exportdocumenten van dieren.^[20]

Onder de leden van Veepro treffen we ook veehandel Dane (Oudemolen) aan, De Keizer Vee (Oud-Alblas), en uiteraard Veveha, het bedrijf van bestuurslid Martien Verhagen.^[21] Op al deze locaties filmde Onderzoeksgroep Ongehoord dierenmishandeling.

De Bruijn Impex, Zegblokswegje 2, Steenbergen (Noord-Brabant)

Ook De Bruijn Impex lijkt de publiciteit te schuwen: geen website, geen social media en nooit in de pers. Volgens het register van de NVWA gaat het om een verzamelplaats voor runderen, schapen en geiten.^[22] Ongehoorde filmde gedurende 9 dagen de activiteiten in de afdeling voor runderen. De Bruijn werkt samen met T. Kuiper Transport, het bedrijf waar Ongehoord in 2023 kreupele en mishandelde koeien filmde.

Stens Transport, Industrieweg 42, Staphorst (Overijssel)

In Staphorst filmde Ongehoord gedurende 18 dagen de aan- en afvoer van runderen, waaronder veel kreupele dieren. Stens Transport vervoert dagelijks runderen voor diverse veehandelaars naar vrijwel alle slachthuizen in Nederland. Stens meldt op haar website “zich niet bezig te houden met langeafstandstransporten”. Omwille van dierenwelzijn zijn hun vrachtwagens maximaal 8 uur onderweg.^[23]

Dat de bekommernis van Stens om dierenwelzijn niet al te ernstig moet worden genomen, blijkt uit een andere ‘specialisatie’ van het bedrijf. In opdracht van diverse veehandelaars brengt Stens fokrunderen voor export naar andere verzamelaars, die de dieren wel over grote afstanden vervoeren.^[24] Fokrunderen worden vanuit Nederland wereldwijd getransporteerd, waarbij de totale reisduur kan oplopen tot meerdere dagen. Onderweg worden de dieren herhaaldelijk in- en uitgeladen bij verzamelstallen en controleposten, wat betekent dat ze de stressvolle omstandigheden van het opdrijven meermaals ondergaan.

Dane en Kuiper: maatregelen voor de bühne

Naar aanleiding van onze publicatie in april 2023 verklaarde de NVWA in de media dat veehandelaar Dane (Oudemolen) al langer onder ‘verscherpt toezicht’ stond, en dat het bedrijf meteen was stilgelegd.^[25] Een maatregel voor de bühne, want Ongehoord filmde tijdens de periode van schorsing rondrijdende veewagens van Dane. Later bleek dat de NVWA de vergunning van zijn verzamelplaats tijdelijk had ingetrokken, maar zijn veehandel, diertransport en fokkerij ongemoeid had gelaten.^[26] In augustus 2023 mocht ook Danes verzamelplaats weer open. De NVWA verklaarde in de media “alle vertrouwen te hebben” in Dane’s verbeterplan en in “de grote stappen” die het bedrijf had gezet.^[27] Vreemd genoeg werd een WOO-verzoek van Ongehoord over de verbeteringen bij Dane door de NVWA geweigerd.

Over de misstanden in de verzamelplaats van Teus Kuiper (Hoogblokland) zweeg de NVWA aanvankelijk in alle talen. Pas toen EenVandaag aandrong op informatie, werd bekendgemaakt dat het bedrijf niet geschorst was, maar wel onder verscherpt toezicht geplaatst. “Extra controles moeten ervoor zorgen dat het dierenwelzijn wordt gewaarborgd”, aldus de NVWA.^[28] Op de nieuwe beelden van Ongehoord is een transporteur van Kuiper te zien die anno 2025 nog steeds koeien wagens inslaat. Op Respect Vee, de reclamewebsite van belangenorganisatie Vee&Logistiek, werd het bedrijf begin dit jaar nog in het zonnetje gezet. Wilco Kuiper, zoon van directeur Teus, mocht er vertellen hoe dieren in hun verzamelplaats “optimale zorg krijgen”, en hoe hij van zijn vader en broer leerde “hoe je vee op een respectvolle manier vervoert”.^[29]

NVWA-toezicht: al jaren een drama

Het NVWA-toezicht ligt al jaren onder vuur. Hoewel de toezichthouder herhaaldelijk met ‘aangescherpte regels’ kwam, blijken misstanden bij diertransport onoverkomelijk te zijn.

In 2019 raakte de NVWA in opspraak omwille van exportcertificaten voor ernstig zieke dieren.^[30] Uit het 2Solve-rapport over NVWA bleek dat er sterke verschillen waren in de manier waarop toezichthouders normen interpreteren en handhaven. Een dier dat door de ene inspecteur als ernstig ziek wordt beoordeeld, kan door een andere goedgekeurd worden voor transport. Sommige dierenartsen treden op tegen misstanden, anderen laten een overtreding voor wat het is.^[31]

In reactie op de kritiek voerde de NVWA in 2019 “vierogen toezicht” in bij exportkeuringen. Dit hield in dat een tweede inspecteur werd ingezet om de transportwaardigheid van dieren te beoordelen. In april 2021 besloot het landbouwministerie dat de NVWA de “Europese richtsnoeren voor transportwaardigheid” moest gebruiken bij het beoordelen van de conditie van dieren.^[32] In september 2021 kaartte Ongehoord via opgevraagde inspectiedocumenten aan dat dieren niet geholpen waren met het vier-ogen toezicht en de richtsnoeren: ernstig zieke en kreupele dieren werden nog steeds naar slachterijen vervoerd.^[33] Hoewel de NVWA in 2021 beweerde dat de kritiek van Ongehoord “achterhaald” was (34), kwam de toezichthouder in 2023 opnieuw met aangescherpte regels, omdat het vier-ogen-toezicht en de richtsnoeren uiteindelijk toch niet succesvol bleken te zijn.^[34][35]

Nog in 2023 filmde Ongehoord ernstig zieke koeien in verzamelplaatsen, en getuigden NVWA-klokkenluiders bij EenVandaag dat zieke dieren nog steeds aangevoerd werden in slachterijen. “Handelaren en transporteurs seinen elkaar in waar een strenge dierenarts staat en waar een soepele. En als daar strengere inspecties komen, dan gaan de transporten weer ergens anders naartoe.” Inspecteurs die wel willen optreden voelen zich tegengewerkt. Ze komen in discussie met hun leidinggevenden, of worden zelfs teruggefloten.^[36]

Uit een WOO-verzoek van Varkens in Nood bleek in 2024 dat de NVWA tijdens haar (beperkte) controles tientallen zieke en kreupele koeien opmerkte bij het lossen van vrachtwagens in slachterijen.^[37] Toezichtsmaatregelen en boetes hebben niet het minste effect op de industrie.

Zoals te zien op de nieuwe beelden van Ongehoord, is de NVWA er anno 2025 nog niet in geslaagd om de problemen rond transportwaardigheid van dieren op te lossen. Net als in 2023 filmde ons onderzoeksteam meerdere kreupele koeien in meerdere verzamelplaatsen.

Toezicht volgens de regels van de industrie

De Europese transportverordening is duidelijk: wanneer dieren “niet in staat zijn zich op eigen kracht pijnloos te bewegen”, mogen ze niet op transport.^[38] Dat een kreupele koe pijn heeft wanneer ze beweegt, valt niet te betwisten. Afwijkend loopgedrag, ook in lichte mate, wijst altijd op pijn: de koe past haar loopgedrag aan omdat ze probeert een pijnlijke zone in het lichaam te ontlasten.^[39]

Het transportverbod voor kreupele koeien gaat in tegen de financiële belangen van de dierenindustrie. Het vlees van een kreupele koe houdt geen gevaren in voor de voedselveiligheid en brengt dus geld op in het slachthuis. Wanneer veehouders kreupele koeien niet op transport mogen zetten naar een slachterij, moeten ze kosten betalen voor behandeling of euthanasie en destructie.

In 2012 kwam de Europese lobby van de dierindustrie met “Europese Richtsnoeren voor transportwaardigheid van runderen”.^[40] Dit is een brochure waarin de industrie haar eigen invulling geeft aan de voorschriften uit de transportverordening. Volgens de industrie kunnen koeien met lichtere vormen van kreupelheid wel op transport. In de richtsnoeren werd een “beoordeling van kreupelheid” opgenomen volgens welke “koeien met gebrekkige mobiliteit” of met “verminderde mobiliteit” wel getransporteerd mogen worden. Het gaat bijvoorbeeld om koeien die “met verkorte stappen en gekromde rug lopen” (wat een teken van pijn is). Pas wanneer een koe niet meer in staat is op haar 4 poten te steunen, is haar mobiliteit “sterk aangetast” en mag ze volgens de lobby niet op transport.

Het kostte de invloedrijke vee-lobby weinig moeite om haar richtsnoeren te promoten bij de autoriteiten van Europese lidstaten. Hoewel ze in strijd zijn met de oorspronkelijke transportverordening, besloot ook het Nederlandse landbouwministerie dat de NVWA de richtsnoeren van de industrie moet gebruiken bij de veterinaire keuringen.

Met de richtsnoeren zet de dierindustrie regels die haar slecht uitkomen naar haar hand. Koeien met lichtere vormen van kreupelheid kunnen nu wel naar slachthuizen vervoerd worden, ondanks dat de dieren pijn hebben, de reisomstandigheden voor hen extra belastend zijn en in wetenschappelijk onderzoek aangetoond is dat kreupelheid tijdens transport nog verergert. Volgens BuRo neemt kreupelheid toe vanaf een transport van circa 3 uur. Ook herhaaldelijk lossen en laden, zoals het geval is bij transport via verzamelplaatsen, zorgt voor toenemende kreupelheid en extra lijden. In Nederland ligt de transportduur van koeien die rechtstreeks naar een slachthuis gaan tussen 1 en 8 uur. Transport via verzamelplaatsen naar Nederlandse slachterijen duurt 10 tot 20 uur. Wanneer koeien via verzamelplaatsen naar buitenlandse slachterijen gaan (België, Duitsland) kan de transportduur oplopen tot 30 uur.^[41]

De NVWA lijkt zelf ook stilaan in te zien dat de richtsnoeren van de industrie alleen maar voor meer misstanden zorgen. Begin 2025 werd beterschap beloofd met “een nieuw beoordelingsprotocol”. Helaas heeft de toezichthouder weinig geleerd uit het verleden: ook dit protocol wordt opgesteld “in samenwerking met de industrie”.^[42]

Ongehoord gelooft niet dat andere protocollen of verdere aanscherping van regels verandering zullen brengen. Met BBB aan het hoofd van het landbouwministerie (waaronder ook de NVWA valt) is de macht en de invloed van de vee-lobby alleen nog groter geworden. BBB is voorstander van “vereenvoudigd toezicht”, waarbij de rol van de NVWA nog verder ingeperkt wordt. Toezicht en keuringen worden zo in handen gegeven van de marktpartijen zelf. De NVWA moet “vertrouwen hebben in de bedrijven”, misstanden moeten gezien worden als “vergissingen”, het huidige boetebeleid wordt nog meer afgezwakt en er moeten meer mogelijkheden komen om ongeschikte dieren toch te slachten.^[43]

In reactie op de groeiende maatschappelijke kritiek op diertransport komen industrie en overheid met nieuwe maatregelen. Ongehoord ziet welzijns- en toezichtsmaatregelen voor diertransport als een schijnoplossing. Ze voorkomen het geweld bij laden en lossen niet en veranderen niets aan het kernprobleem van zuivelproductie: de eindeloze stroom uitgeputte koeien en ongewenste kalfjes. Bovendien hebben welzijnsmaatregelen vaak een keerzijde.

Verbod op stroomstootwapens

Om geweld tegen dieren aan banden te leggen, is een verbod op stroomstootwapens in de maak.^[44] De beelden van Ongehoord tonen dat een verbod geen zoden aan de dijk zet. Waar transporteurs geen stroomstootwapen bij de hand hebben, worden dieren nog harder en meer geslagen met stokken, geschopt of aan hun oren en staarten voortgetrokken. Ongehoord waarschuwt hier al jaren voor. In 2023 kwamen we tot dezelfde bevindingen in andere verzamelplaatsen. In 2020 filmden we het uitladen van varkens bij Westfort, een slachterij die zelf het initiatief had genomen om stroomstootwapens binnen haar muren te verbieden. Dieren werden er hard geslagen met klappers. Toen Westfort ook de klappers verbood en verving door ‘diervriendelijk zwaaien met vlaggetjes’, bleek uit opgevraagde inspectiedocumenten dat varkens geslagen werden met vlaggenstokken.^[45]

Los van deze bezwaren is het maar de vraag hoe de NVWA toezicht gaat houden op het verbod. De NVWA is meestal niet aanwezig wanneer dieren ingeladen worden bij fokkerijen of verzamelplaatsen en heeft daar ook de capaciteit niet voor. Op het zelfregulerend vermogen van de industrie kunnen we ook niet rekenen. Een verbod op stroomstootwapens bestaat al jaren voor dieren onder het Beter Leven-keurmerk. Hoewel de Dierenbescherming claimt dat de naleving van voorschriften streng gecontroleerd wordt, heeft Ongehoord meermaals gebruik van stroomstootwapens gefilmd bij Beter Leven boerderijen.^[46]

Cameratoezicht in verzamelplaatsen

Naar voorbeeld van cameratoezicht in slachterijen, wordt momenteel gekeken naar mogelijkheden voor cameratoezicht in verzamelplaatsen.^[47] In slachterijen heeft cameratoezicht echter niet geholpen om misstanden te voorkomen. Westfort stond in 2020 al onder cameratoezicht. Naast geweld tegen dieren filmde Ongehoord er aanvoer van tientallen zieke en kreupele dieren en varkens die bij bewustzijn hingen leeg te bloeden. In 2021 bracht undercover onderzoek van Varkens in Nood aan het licht dat ook bij slachterij Gosschalk runderen en varkens ernstig mishandeld werden, ondanks cameratoezicht.^[48]

Verhoging transportleeftijd kalfjes

Het transport van overtollige kalfjes uit de melkveehouderij is maatschappelijk omstreden omdat de dieren slechts 2 weken oud zijn. Om tegemoet te komen aan de bezorgdheden van consumenten, wil de overheid de minimum transportleeftijd voor kalfjes verhogen naar 4 weken (tegen het jaar 2028).^[49] Een verhoging van de minimumleeftijd verandert echter niets aan het geweld bij in- en uitladen. WUR berekende dat bij een verhoging van de transportleeftijd naar 4 weken, er 10% meer transportbewegingen nodig zijn om hetzelfde aantal dieren te vervoeren. Omdat kalveren van 4 weken groter en zwaarder zijn passen er immers minder in een vrachtwagen.^[50] Meer transporten betekent meer werk- en tijdsdruk voor veehandelaars, verzamelaars en transporteurs. Ongehoord verwacht dat het gebruik van geweld dan juist zal toenemen.

Het debat rond diertransport is sterk gericht op het verbeteren van reisomstandigheden, zoals kortere transportduur, minder hittestress en beter toezicht. Onderzoeksgroep Ongehoord pleit voor een diepgaander debat. Het geweld tegen dieren vindt zijn oorzaak niet in de reisomstandigheden, maar in de natuurlijke afkeer van dieren om veewagens in en uit te gaan. De problemen rond transport van koeien en kalfjes staan niet los van het productiesysteem van de zuivelindustrie. Het melken van koeien voor zuivelproductie schaadt hun gezondheid en kan niet zonder overtollige kalfjes. Zolang de industrie blijft bestaan, moeten veehouders hun uitgeputte koeien en ongewenste kalfjes kwijt.

Transport en natuurlijke gedragingen

Bij het laden voor transport moeten runderen gedrag vertonen dat indruist tegen hun natuurlijke instincten. Via drijfgangen, doorgangen en laadkleppen moeten ze vrachtwagens in- en uitlopen. Een beangstigende ervaring, omdat de dieren een slecht dieptezicht hebben: ze kunnen de helling van de laadklep niet goed onderscheiden van een afgrond. De confrontatie met vreemde mensen en onbekende soortgenoten, omgevingslawaai en felle verlichting zorgt voor nog meer stress, angst en desoriëntatie. Runderen hebben tijd nodig om onbekende omgevingen te verkennen; ze willen ruimte om zich heen waar ze naartoe kunnen vluchten. Wanneer mensen in deze “vluchtzone” komen te staan, voelen de dieren zich bedreigd en willen ze vluchten. Dieren die via verzamelplaatsen getransporteerd worden, moeten de stressvolle omstandigheden van laden en lossen meermaals ondergaan.

Restproduct van de zuivelindustrie: een miljoen overtollige kalfjes

In Nederland worden anderhalf miljoen koeien gehouden voor zuivelproductie. Omdat koeien pas melk geven nadat ze een kalf gebaard hebben, worden de dieren elk jaar opnieuw kunstmatig geïnsemineerd. Dit resulteert jaarlijks in de geboorte van anderhalf miljoen kalfjes, waarvan slechts een derde bestemd is om oudere melkkoeien te vervangen. Stierkalfjes en overtollige vrouwelijke kalfjes hebben geen waarde voor een melkveebedrijf; ze worden gezien als ‘restproducten’. Omdat huisvesting en voeding van de kalfjes geld kost, voeren melkveehouders hen via verzamelplaatsen zo snel mogelijk af naar kalvermesterijen. Als de kalfjes slechts twee weken oud zijn, gaan ze op transport. Doordat ze dan nog erg klein zijn, passen er veel dieren in de veewagen en blijven de kosten lager. Door de geringe opbrengst van kalfsvlees moet het laden en lossen snel gebeuren.

Melkproductie gaat ten koste van diergezondheid

Koeien zijn selectief gefokt om steeds meer melk te geven. Hoge melkproductie gaat ten koste van de diergezondheid. Alle energie gaat naar melkproductie, ten koste van andere lichaamsfuncties waar een koe ook energie voor nodig heeft. Energietekorten, uitputting, kreupelheid en mastitis (pijnlijke uierontsteking) komen frequent voor bij melkkoeien.

De gemiddelde koe in de zuivelindustrie wordt niet ouder dan 6 jaar, terwijl de dieren van nature 20 jaar kunnen worden. De afgelopen decennia heeft de industrie al ingezet op een ‘langere’ levensduur van koeien. De dieren worden tegenwoordig 280 dagen ouder dan hun lotgenoten van 25 jaar geleden.^[53] Dit komt de economische resultaten en het maatschappelijk imago van de sector ten goede, maar betekent niet dat de dieren gezonder zijn. De GD (Gezondheidsdienst voor Dieren) stelt vast dat het ‘ouder’ worden van koeien hand in hand gaat met een toenemend aantal gevallen van mastitis.^[54] Helma Lodders, BBB-lid en voorzitter van belangenorganisatie Vee&Logistiek, erkent dat een langere levensduur bij melkkoeien samengaat met toenemende kreupelheid.^[55]

Op jaarbasis wordt ongeveer 30% van de Nederlandse melkveestapel afgevoerd uit de industrie.^[56] Iets meer dan 3% van de koeien sterft of wordt afgemaakt in het melkveebedrijf.^[57] Het gros van de uitgemolken koeien gaat op transport naar de slacht. Melkkoeien zijn aan het einde van hun ‘carrière’ nooit in goede conditie; de afgenomen melkproductie of mislukte inseminatie hangen vaak samen met hun slechte gezondheid. Het transport van zwakke, kreupele en zieke dieren is daardoor niet te voorkomen.

Op basis van de gekende welzijnsproblemen bij melkkoeien schat BuRo in dat jaarlijks circa 37.000 afgevoerde koeien hoog risico lopen op (toegenomen) kreupelheid bij transport.^[58] Een verbijsterend aantal, maar niet helemaal een verrassing: uit onderzoek is bekend dat 28% van alle melkkoeien in Nederland kreupel loopt, wat neerkomt op 420.000 koeien. Oorzaken van kreupelheid bij melkkoeien zijn onder andere de slechte hygiëne in stallen, en de ongeschikte ondergronden zoals betonroosters en vervuilde stalvloeren, waardoor de klauwen van de dieren in contact staan met mest en urine. Ook onhygiënische en natte ligboxen zijn slecht voor de klauwen. Het vochtige en warme stalklimaat vormt in combinatie met de aanwezigheid van mest een broeihaard van bacteriën. De slechte lichaamsconditie van melkkoeien en een hoger lactatienummer (aantal keer dat een koe gekalfd heeft) verhogen het risico op kreupelheid nog. Ernstig kreupele koeien geven minder melk en zijn dan niet rendabel meer. Kreupelheid is dus een belangrijke reden om de dieren op transport te zetten naar de slacht.^[59]

Conclusie

De afgelopen jaren heeft Ongehoord herhaaldelijk misstanden gefilmd bij diertransport: kreupele en zieke dieren die nooit op transport hadden gemogen en ongelimiteerd geweld om hen op te drijven. Het staat buiten kijf dat de misstanden structureel en onoverkomelijk zijn. Omdat dieren van nature angst en weerzin hebben om vrachtwagens in- en uit te lopen, is geweld bij laden en lossen niet te vermijden. Het transport van zwakke, kreupele en zieke dieren vindt zijn oorzaak in het productiesysteem van de industrie.

We hebben duidelijk gemaakt dat welzijnsmaatregelen voornamelijk het imago van vlees en zuivel verbeteren en niet het dierenwelzijn. Wetgeving wordt op maat gemaakt van de industrie. De overheid lijkt zich meer te bekommeren om de financiële belangen van de veehouderij dan om het voorkomen van dierenleed. Dankzij partijen zoals BBB en PVV hebben de veehouders een nog sterkere invloed in Den Haag.

Het is zonneklaar dat de dieren niets te verwachten hebben vanuit de politiek, de NVWA of de lobby van de industrie. Het is nu aan de samenleving om een richting te bepalen. Laten we politici verder aanmodderen met schijnmaatregelen voor een onverbeterlijke industrie? Of kiezen we om dierenleed resoluut aan te pakken bij de bron? Om de lijdensweg van dieren efficiënt te beëindigen, zal de industrie als geheel opgeheven moeten worden.